نشر شدت

در تجهیز انرژی‌ها، تاثیر هیچ اجبار خارجی به پایه‌ی اجبار درونی نمی‌رسد. طغیانی که همیشه در برابر اجبار خارجی وجود دارد، سودبخشی کار را با موانعی مواجه می‌سازد و مردم را در انجامِ وظایفِ دقیقی که نیازمند هوش و ابتکار و حس مسئولیت است، ناتوان می‌کند. اما وسواس یا اجبار برای کار که آدمی را به کارفرمای بیدادگر خودش مبدل ساخت، مانع بروز این صفات نمی‌گشت. بدون شک اگر قسمت اعظم انرژی آدمی متوجه کار نمی‌شد، سرمایه‌داری پرورش نمی‌یافت. در هیچ‌یک از اعصار تاریخ کسانی که در بردگی به سر نمی‌بردند و آزاد می‌زیستند، این‌چنین تمامیِ انرژی خود را به جانب تنها یک هدف، یعنی کار، سوق نمی‌دادند. در پرورش نظام صنعتی ما، سائقِ کار خستگی‌ناگذیر، به عنوان یکی از نیروهای تولیدی، اهمیت‌اش از بخار و برق کمتر نبوده است.

گریز از آزادی - اریک فروم